Hukukun evrensel ilkelerinden biri de Masumiyet (Suçsuzluk) Karinesidir. Hiç kimse, suçluluğu mahkemenin kesinleşmiş hükmü ile sabit oluncaya kadar suçlu ilan edilemez ve mahkûm edilemez. Bu karine ile birlikte Lekelenmeme Hakkı güvence altına alınmıştır.
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 11. Maddesinde “Bir suç işlemekten sanık herkes, kendisine gerekli bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe masum sayılır” ifadelerine yer verilmektedir.
Anayasamızın 15/2 maddesi uyarınca masumiyet karinesi savaş, sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde dahi dokunulması mümkün olmayan çekirdek haklar kategorisine dahil edilmiştir.
Yine Anayasamızın 38/4 maddesinde “Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz” ifadelerine yer verilmektedir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 6/2 maddesinde ise “Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılır” hükmüne yer verilmektedir.
Türk Ceza Kanunu’nun maddeleri 267 ve 288. Maddeleri masumiyet karinesini güvence altına alan hükümler içermektedir.
Ceza Muhakemesi Kanunu 160. Maddeye göre cumhuriyet savcısı soruşturma açma yetkisine sahiptir. Amaç; maddi hakikate ve adalete ulaşmak, işlenmiş suçu cezasız bırakmamak, ancak şüphelinin de masumiyet/suçsuzluk karinesini ve lekelenmeme hakkını, yani dürüst yargılanma hakkını koruyup gözetmek, haksız ve yersiz yere suçlanıp damgalanmasını önlemektir.
15 Ağustos 2017 tarihinde çıkarılan 694 sayılı KHK’nın 145. Maddesi ile birlikte Ceza Muhakemesi Kanunun 158. Maddesine “İhbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikli olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez. … Bu fıkra uyarınca yapılan işlemler ve verilen karar, bunlara mahsus sisteme kaydedilir. …” hükmü eklenmiştir.
Yine 694 sayılı KHK’nın 152. Maddesi ile birlikte 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli ile İlgili Kanunun 16. Maddesine “Kolluk birimlerine yapılan ihbar ve şikayetler üzerine verilen soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair kararlar da gerekli işlem ve düzeltmelerin yapılması için ilgili kolluk birimine gecikmeksizin gönderilir” hükmü eklenmiştir.
Yukarıda mevzuatlar ile açıklanmaya çalışılan masumiyet karinesinin birtakım sonuçları vardır. İspat yükü iddiacıya düşer, bir suçtan iki yargılama yapılamaz, suç ve sorumluluk şahsidir, şüpheden sanık yararlanır.
Şüphesiz lekelenmeme hakkının korunmasına önelik en önemli güvencelerden biri “Soruşturma ile Kovuşturmaların Makul Süre içinde yapılmasıdır.” Bununla ilgili olarak çıkarılan “Soruşturma, Kovuşturma veya Yargılama Hedef Sürelerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik” uzun süreli soruşturma ve yargılamalar ile oluşacak mağduriyetlerin önlenmesine yönelik düzenlemeleri içermektedir.
Cihad İslam YILMAZ sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
